Zigbee radiatorknoppen Home Assistant: installeren

Wat zijn Zigbee radiatorknoppen eigenlijk?

Een Zigbee radiatorknop is een slimmere versie van de ouderwetse thermostaatknop op je radiator. In plaats van een handmatige knop die je moet draaien, is dit een elektronisch apparaatje met een motorletje erin. Dit motorletje draait de kraan van je radiator open of dicht op basis van een ingestelde temperatuur.

Het slimme gedeelte zit 'm in de draadloze communicatie: ze praten via het Zigbee-protocol.

Zigbee is een energiezuinige draadloze technologie, net als Wi-Fi, maar dan speciaal gemaakt voor domotica-apparaten. Je hebt er een aparte 'hub' voor nodig, een Zigbee-coördinator genoemd.

Die sluit je aan op je Home Assistant-server (bijvoorbeeld een Raspberry Pi of een NAS). Via die hub kunnen de radiatorknoppen met Home Assistant praten, en andersom. Zo kan Home Assistant bijvoorbeeld de verwarming in de woonkamer uitzetten als het raam openstaat, of de temperatuur verhogen als de zon ondergaat.

Waarom deze upgrade je energierekening verlaagt

De traditionele manier van verwarmen werkt met één thermostaat in de gang.

Die meet de temperatuur op één plek en stuurt de ketel aan. Als de gang 20 graden is, maar je werkt op zolder waar het nog 16 graden is, dan doet de verwarming niets. Om die zolderkamer warm te krijgen, moet je de hele boel opstoken, wat zonde is. Met individuele radiatorknoppen los je dit op.

Je plaatst een slimme knop op elke radiator in huis. In Home Assistant koppel je deze knoppen aan een virtuele thermostaat.

De benodigde hardware: je winkelmandje

Je kunt nu per ruimte een schema instellen. De slaapkamer gaat 's nachts naar 16 graden, de woonkamer blijft op 20 graden, en de badkamer gaat pas aan een uur voordat je opstaat.

Je stookt nooit meer onnodig en dat zie je direct terug op je energierekening. Vooral in combinatie met een hybride warmtepomp of een slimme cv-ketel is dit een krachtige manier om je verbruik te drukken. Om aan de slag te gaan, heb je een paar dingen nodig.

• De Zigbee-coördinator: Dit is de 'ontvanger' die je op je Home Assistant-systeem aansluit. Een goede optie is de Sonoff Zigbee 3.0 USB Dongle Plus (ongeveer €25). Dit is een stickje dat je in de USB-poort van je server stopt. Zorg dat je de juiste variant neemt (de 'P' of 'E'), die werkt het beste.
• De radiatorknoppen:
  • Aqara E1 (TRVBAQ1BVM): Ongeveer €35. Een compact model met een goed algoritme en een stil motorletje. Werkt prima op batterijen.
  • Moes HY368: Ongeveer €28. Een wat groter model, vaak iets goedkoper. Heeft een handmatige kinderlock en een duidelijk display.
  • Unitec / Revolt: Rond de €20-€25. Vaak iets basaler, maar een prima budgetoptie als je net begint.

Allereerst natuurlijk de radiatorknoppen zelf. Er zijn verschillende merken, maar de meest populaire en betrouwbare opties voor Home Assistant zijn van Aqara of Moes.

Ze werken allebei perfect met Zigbee2MQTT of de ZHA-integratie in Home Assistant. Een losse knop kost je ongeveer €25 tot €40, afhankelijk van de acties en het model. Je hebt er overigens geen aparte gateway van het merk zelf nodig. Je eigen Home Assistant-omgeving met de USB-stick is alles wat je nodig hebt.

Stap voor stap: installeren in Home Assistant

De installatie is in drie delen te verdelen: de hardware op de radiator, de integratie in Home Assistant en het koppelen aan een thermostaat. Pak er even de tijd voor, met een bak koffie, en je bent in een uurtje klaar.

Stap 1: De hardware op de radiator

Allereerst verwijder je de oude manuele knop. Meestal zit er een moer onder de knop die je los kunt draaien.

Als je de oude knop eraf hebt, schroef je de bijgeleverde adapter van de nieuwe slimme knop op de radiator. Let op: er zijn verschillende adapters meegeleverd. Kies degene die precies past op de schroefdraad van je radiator.

Meestal is dit M30x1, de standaardmaat in Nederland. Daarna draai je de nieuwe knop erop. Zorg dat je hem goed vastdraait, maar niet te strak. Zet de batterijen erin (meestal 2x AA) en je bent klaar met het fysieke werk.

De knop zal nu aangeven dat hij in de 'pairing mode' wil.

Stap 2: De Zigbee-integratie in Home Assistant

Meestal knippert er een lampje. Als je de Sonoff USB-stick in je Home Assistant-systeem hebt gestopt, moet je deze toevoegen.

Ga in Home Assistant naar 'Instellingen' -> 'Apparaten en services' en zoek naar 'Zigbee Home Automation' (ZHA) of 'MQTT'. De meeste mensen gebruiken tegenwoordig Zigbee2MQTT via de Mosquitto broker, omdat dat vaak meer opties geeft. In dit voorbeeld gaan we uit van ZHA, de ingebouwde integratie.

Je klikt op 'Configureren' en dan op 'Apparaat toevoegen'. Home Assistant gaat nu zoeken naar een nieuw Zigbee-apparaat.

Druk op de knop op je radiatorknop (vaak lang ingedrukt houden) om deze in de 'pairing mode' te zetten. Binnen een paar seconden zou de knop moeten verschijnen in Home Assistant. Geef hem meteen een logische naam, bijvoorbeeld 'Radiator Woonkamer' of 'TRV Slaapkamer', zodat je eenvoudig je radiatorknoppen per kamer instellen kunt.

Stap 3: Maak je eigen virtuele thermostaat

Losse knoppen zijn leuk, maar je wilt ze als één geheel besturen. Dit werkt ook uitstekend met de Eve Thermo radiatorknoppen met HomeKit. Daarvoor gebruik je de Thermostat-integratie in Home Assistant.

Zoek in de integraties naar 'Thermostat' en kies voor 'Verschillende modellen'. Geef je nieuwe thermostaat een naam, bijvoorbeeld 'Beneden Verwarming'.

Hier koppel je de knoppen. Bij 'Verwarming' selecteer je de slimme radiatorknoppen die je in de woonkamer en keuken hebt geïnstalleerd. Als je deze koppelt, werkt het als volgt: je stelt een gewenste temperatuur in op de virtuele thermostaat.

Home Assistant zorgt er nu voor dat alle gekoppelde knoppen proberen die temperatuur te bereiken. Zodra de warmste kamer (bijvoorbeeld de zonnige woonkamer) de ingestelde temperatuur heeft, stuurt Home Assistant alle andere kamers ook naar de 'uit' stand. Dit voorkomt dat de cv-ketel onnodig blijft pompen.

Praktische tips voor een stabiel systeem

Zigbee is een mesh-netwerk. Dat betekent dat elk apparaat dat op stroom werkt (dus niet op batterijen) als een 'repeater' fungeert. Je radiatorknoppen zitten op batterijen en zijn dus geen repeaters.

Zorg dat je voldoende stopcontacten met Zigbee-stekkers (bijvoorbeeld van Ikea of Sonoff) tussen je knoppen en je coördinator plaatst.

Zo bouw je een stabiel netwerk dat ook de verste slaapkamer bereikt. Batterijen zijn een aandachtspunt.

Pro-tip: Gebruik de 'Auto'-modus op de knoppen zelf niet. Laat ze altijd op 'Manueel' staan. Home Assistant moet de volledige controle hebben. Als je de knop zelf op 'Auto' zet, kan Home Assistant de temperatuur niet goed uitlezen of aanpassen en krijg je rare situaties.

Goede merken AA-batterijen (zoals van de Action of Kruidvat) gaan ongeveer een tot anderhalf jaar mee. Houd de batterijstatus in de gaten in Home Assistant. Als een knop de verbinding verliest, zul je merken dat de kamer te warm of te koud wordt, dus regelmatig checken is slim.

Als je een warmtepomp hebt, let dan even op de 'Open Window' detectie.

Sommige knoppen (zoals de Aqara E1) detecteren een snelle temperatuurdaling en sluiten de kraan. Dat is handig, maar bij een warmtepomp kan het fijn zijn om dit uit te zetten. Je wilt namelijk dat de watercirculatie door blijft lopen om de warmtepomp efficient te laten werken. Dit kun je per knop instellen in Home Assistant via de Zigbee2MQTT opties.

Met deze setup ben je klaar voor een comfortabeler en zuiniger huis. Je hebt de touwtjes in handen en je energierekening zal je dankbaar zijn.