WTW-filter vervangen: hoe vaak en welk filter?

Een frisse wind door je huis, zonder dat je meteen de kou naar binnen voelt stromen.

Dat is het fijne van een WTW-systeem, oftewel een Warmte-Terug-Win-installatie. Hij haalt de warmte uit de lucht die je wegblaast via de badkamer en het toilet en geeft die warmte af aan de frisse lucht die je huis binnenkomt. Efficiënt en comfortabel. Maar om dat systeem goed te laten werken, is er één onderdeel dat regelmatig aandacht nodig heeft: het filter. En precies daarover gaat het nu. We duiken in de wereld van het WTW-filter: wanneer vervang je ‘m, en welke moet je hebben?

Wat je nodig hebt voordat je begint

Je staat klaar in de meterkast of technische ruimte. De WTW-unit hangt op ooghoogte. Voordat je iets losdraait, zorg je dat je alles bij de hand hebt.

Niets is zo vervelend als halverwege te moeten stoppen omdat je een onderdeel mist.

Allereerst: de juiste filters. Dit is echt het allerbelangrijkste.

WTW-filters zijn er in allerlei maten en soorten. Ze zijn vaak vierkant en zitten in een plastic frame. De maat staat meestal op het oude filter gedrukt, bijvoorbeeld 200x200x48 mm of 245x165x48 mm.

Koop nooit zomaar een filter dat 'toevallig' past. Meet het oude filter op, van rand tot rand.

De dikte (vaak 48 mm) is ook cruciaal. Ga voor zogenaamde F7 filters. Die vangen fijnstof veel beter af dan de grovere G4 filters. Je betaalt voor een setje van twee filters (één voor de aanvoer, één voor de afvoer) ongeveer €25 tot €40, afhankelijk van het formaat en merk.

Daarnaast heb je een stofzuiger met een borstelopzetstuk nodig. En een zachte, droge doek.

Geen schoonmaakmiddelen, geen water, en al helemaal geen agressieve schoonmaakmiddelen. De filter en de WTW-unit zijn niet gemaakt voor een sopje.

Tot slot: een zakje of doos waar je de vieze filters in kunt leggen, zodat je ze netjes kunt afvoeren. Je handen zijn overbodig, maar schone handen zijn wel zo prettig. Trek desnoods een paar handschoenen aan.

Stap 1: De WTW-unit uitzetten en openen

Allereerst: veiligheid. Zet de WTW-unit volledig uit.

Dit doe je niet alleen met de schakelaar aan de wand, maar ook door de stekker uit het stopcontact te halen of de groep in de meterkast uit te zetten.

Je wilt niet dat de ventilator per ongeluk aanslaat terwijl je aan het werk bent. Dat is gevaarlijk en het maakt een enorme herrie. Zoek het klepje of de deurtje van het filtercompartiment.

Bij de meeste moderne WTW-units, zoals die van Itho Daalderop (Cindy, Eco), Brink, of Zehnder, zit dit aan de voorkant. Soms zit het onder een paneel dat je naar beneden kunt klappen, soms zit er een apart deurtje boven of naast het hoofdcompartiment.

Draai de clips of schroefjes los. Gebruik geen brute kracht; het plastic is stevig maar kan breken. De deurtjes zijn vaak gemaakt van kunststof en kunnen wat vastzitten door de tijd heen. Wrik voorzichtig. Een veelgemaakte fout is dat mensen de verkeerde klep openen.

Open niet het deel waar de warmtewisselaar zit (de 'wisselaar'), tenzij je die schoon wilt maken.

Het filtercompartiment is meestal het bovenste of onderste deel. Zie je dikke, vierkante viltachtige platen? Dan zit je goed.

Zie je een koperen of aluminium ribbelstructuur? Dan is het de warmtewisselaar.

Laat die even met rust. De filters zitten er vaak pal naast of boven. De klus zelf duurt ongeveer 15 minuten.

Stap 2: De oude filters eruit halen

De oude filters zitten vastgeklikt of geschoven in een gleuf. Ze zijn vaak grijs of geelbruin en zien er stoffig en viezig uit.

Trek ze voorzichtig uit de gleuf. Ze kunnen wat vastzitten door de zuiging of stof, dus een beetje ronddraaien helpt soms.

Let op de luchtstroompijltjes op het filter. Die staan meestal op de zijkant gedrukt. Ze geven aan welke kant de lucht in moet stromen.

Bij de meeste systemen is er een filter voor de aanvoerlucht (naar binnen) en een voor de afvoerlucht (naar buiten). Ze zijn vaak identiek.

Haal beide filters eruit. Je zult versteld staan van de hoeveelheid stof, haren en viezigheid die erin zit. Vooral in huizen met huisdieren of in een stedelijke omgeving (fijnstof van verkeer) raakt een filter snel verstopt. Leg de oude filters meteen in je voorbereide zak of doos.

Probeer ze niet uit te kloppen boven de WTW-unit of in de kamer; dat verspreidt alleen maar fijnstof.

Je kunt ze het beste meteen in de container gooien. Gooi ze niet zomaar in de grijze container; check even de plaatselijke regels, maar vaak mag het bij het restafval. Veelgemaakte fout: het verkeerde filter op de verkeerde plek terugplaatsen.

Hoewel ze vaak identiek zijn, is het slim om ze op dezelfde plek te houden. Markeer ze eventueel met een stift: 'A' voor aanvoer, 'B' voor afvoer.

Zo voorkom je dat je ze per ongeluk omdraait. De luchtstroom is dan namelijk verkeerd om en het filter doet niet meer wat het moet doen.

Stap 3: Het filtercompartiment schoonmaken

Als de filters eruit zijn, kijk je in een gat waar je normaal gesproken niet bij komt.

Daar zit vaak een laag stof. Pak je stofzuiger met de borstel en zuig het filtercompartiment grondig leeg. Let vooral op de randen en de gleuven waar de filters in zitten.

Ook de klepjes en de afdichtingsrubben verdienen aandacht. Als deze rubben uitgedroogd of vies zijn, sluit het deurtje niet meer goed en lekt er lucht langs.

Dat is zonde van je energiebesparing. Veeg met een droge doek de laatste stofresten weg. Geen water!

De WTW-unit is een elektrisch apparaat en vocht kan voor kortsluiting of schimmel zorgen. Ook de warmtewisselaar mag schoon, maar voorzichtig. Als je die voorzichtig met de stofzuiger langs de ribbels haalt, verwijder je stof. Gebruik geen scherpe voorwerpen om tussen de ribbels te peuteren; je kunt de kwetsbare aluminium of koperen platen beschadigen.

Een zachte borstel mag wel. Veelgemaakte fout: het schoonmaken met een natte doek of een schoonmaakmiddel.

Dit tast de coating van de warmtewisselaar aan en kan leiden tot roest of een verminderde werking. Houd het droog en stofzuig het vooral. Als het echt vies is (bijvoorbeeld na een verbouwing), kun je de warmtewisselaar voorzichtig afnemen met een vochtige doek, maar dat is specialistisch werk. Voor de meeste huishoudens volstaat stofzuigen.

Stap 4: De nieuwe filters plaatsen

Haal de nieuwe filters uit de verpakking. Ze zijn vaak vacuum verpakt of in een plastic hoesje.

Druk ze even plat en controleer of het frame intact is. Kijk nogmaals naar de pijltjes op de zijkant. Deze pijltjes geven de richting van de luchtstroom aan. Dit is superbelangrijk.

De pijl moet wijzen in de richting waar de lucht naartoe gaat.

Dus: pijl richting de WTW-unit voor de aanvoerfilter (buitenlucht die naar binnen gaat), en pijl richting de unit voor de afvoerfilter (binnenlucht die naar buiten gaat). In de praktijk zitten ze er vaak allebei hetzelfde in, maar check het. Schuif de filters terug in de gleuven.

Ze moeten strak en recht zitten. Druk ze aan tot je een klein 'klikje' hoort of tot ze niet verder kunnen.

Zorg dat er geen kieren zijn langs de zijkanten. Als het filter te groot lijkt, forceer het niet.

Controleer of je de juiste maat hebt. Een filter dat te groot is, buigt door en laat lucht langs de zijkanten passeren (bypass), wat de filtering en warmteterugwinning tenietdoet. Veelgemaakte fout: het filter verkeerd om indraaien (180 graden gedraaid). Het frame is vaak symmetrisch, maar de luchtstroompijl niet.

Als je de pijl de verkeerde kant op laat wijzen, moet de lucht tegen de weerstand van het filter in stromen. Dat maakt het filter snel kapot en de ventilator moet harder werken. Dat verbruikt meer stroom en maakt meer lawaai.

Stap 5: Alles terugplaatsen en testen

Doe het deurtje of het klepje van het filtercompartiment dicht. Draai de schroefjes vast of klik de clips weer in het gat.

Zorg dat het goed aansluit. Controleer of de rubbers op hun plek zitten.

Als het deurtje niet goed sluit, kan er lucht langs. Je hoort dan een fluitend geluid of voelt tocht. Steek de stekker weer in het stopcontact en zet de unit aan. Wil je meer weten over de werking van WTW-ventilatie? Zet de ventilatie op een lage stand (stand 1 of 2). Luister goed.

De motor moet rustig en gelijkmatig draaien. Een onregelmatig geluid of een hoge toon kan duiden op een verkeerd geplaatst filter of een defecte motor.

Controleer ook de luchtstroom bij een afzuigpunt (bijv. in de badkamer). De lucht moet duidelijk gevoeld worden. Veelgemaakte fout: de stekker er meteen weer in gooien en de boel op standje tornado testen. Begin laag.

Als er iets mis is, hoor je het sneller op een lage stand. Bovendien is het beter voor de motor om rustig op te starten.

Verificatie-checklist: Klopt het?

Voordat je tevreden achteroverleunt, loop je deze punten even na. Zo weet je zeker dat je het goed hebt gedaan.

• Filtermaat: Is het formaat van het nieuwe filter identiek aan het oude? (Bijv. 200x200x48 mm).
• Filtertype: Gebruik je F7 filters (meestal blauw/groen van kleur) en geen G4 (grijs/wit)?
• Luchtstroompijl: Wijzen de pijltjes op beide filters in de juiste richting (de WTW-unit in)?
• Plaatsing: Zitten de filters strak in de gleuven, zonder kieren?
• Deurtje: Sluit het deurtje goed en is het vergrendeld?
• Geluid: Draait de motor rustig zonder bonkende of fluitende geluiden?
• Luchtstroom: Voel je bij de roosters in de woonkamer verse lucht naar binnen stromen?

Als je overal 'ja' op kunt antwoorden, ben je klaar. Je hebt zojuist de efficiëntie van je WTW-systeem weer hersteld. Je huis ventileert weer optimaal, wat bijdraagt aan een beter binnenklimaat en een lager energieverbruik.

Hoe vaak moet je eigenlijk vervangen?

De vuistregel is simpel: elk jaar. Vooral in het najaar, voordat de koude wintermaanden beginnen, is een goed moment.

In de winter draait je WTW-systeem op volle toeren. Een schoon filter zorgt ervoor dat je niet onnodig stroom verbruikt en dat je huis fris blijft. Woon je in een stoffige omgeving, vlak bij een drukke weg, of heb je meerdere katten?

Dan kan het zijn dat je filter eerder verstopt raakt. Controleer het filter na 6 maanden even.

Is het grijs en dichtgeslibd? Vervang het. Er zijn ook systemen met een filterwaarschuwing. Die geven een lampje of geluidssignaal als het tijd is om te vervangen.

Vertrouw hier niet blind op. Die sensoren meten vaak de drukval, niet de vervuilingsgraad.

Als de sensor kapot is, gaat het lampje nooit meer aan. De jaarlijkse check is echt de beste garantie voor een goed werkend systeem.

Zet het vast in je agenda: filter vervangen rond 1 november. Regelmatig WTW-ventilatie onderhoud is een kleine moeite met een groot effect. Het zorgt voor schone lucht, een lager energieverbruik en een langere levensduur van je installatie. En dat past perfect in de filosofie van het verduurzamen van je huis.

Het begint allemaal bij de basis: ventileren met zo min mogelijk energieverlies. Wil je ook profiteren van een optimaal rendement? Verdiep je dan in WTW-ventilatie installeren en de besparing die het oplevert. Jij kunt dat nu. Aan de slag!