Wat is WTW-ventilatie en hoe werkt het?

Je kent het wel: je huis voelt klam, je ruikt eten in de woonkamer nog drie uur later, en condens op de ramen staat garant voor schimmelplekken. Een raam openzetten helpt, maar dat is eigenlijk je zuurverdiende warmte weggooien.

Vooral als je net hebt geïnvesteerd in dikke isolatie of een warmtepomp, wil je geen koude luchtstromen binnenlaten. Dat is precies waar WTW-ventilatie het verschil maakt. Het is niet zomaar een ventilatiesysteem; het is een warmte-terug-win machine die je huis fris houdt zonder dat je energierekening de pan uit rijst. Laten we eens kijken hoe je dat voor elkaar krijgt.

Wat heb je nodig voordat je begint?

Een WTW-systeem installeren is geen klusje voor zondagmiddag zonder voorbereiding. Je hebt een aantal spullen en voorwaarden nodig om het goed te doen.

Allereerst natuurlijk de WTW-unit zelf. Voor een gemiddelde tussenwoning (zo’n 120 m² woonoppervlak) kies je vaak voor een compacte unit met een capaciteit van ongeveer 300-400 m³/uur.

Merken zoals Brink, Itho of Zehnder zijn goudstandaard in de markt. Reken op een aanschafprijs van tussen de €1.200 en €2.000, afhankelijk van het rendement (SFP-waarde) en het geluidsniveau. Daarnaast heb je materiaal nodig voor de luchtkanalen. Gebruik ronde kunststofkanalen met een diameter van 75 mm of 90 mm.

Dit is de standaardmaat voor woningbouw. Koop isolatiemateriaal voor de kanalen (minimaal 6 mm dikke isolatie) om condensatie te voorkomen.

Verder heb je nodig: flexibele slangen, ventielen (plafond- of muurventielen), bevestigingsmaterialen (klemmen en pluggen), een CO2-meter (om de luchtkwaliteit te meten na installatie) en natuurlijk gereedschap: een boormachine, een decoupeerzaag voor de gaten en een momentsleutel voor de koppelingen. De voorwaarden zijn cruciaal. Je huis moet luchtdicht zijn (minimaal Q50 van 1,0 dm³/(s·m²) of lager).

Als je huis nog niet goed geïsoleerd is, heeft WTW-weinig zin; je wint dan geen warmte terug. Zorg dat je een plek hebt voor de unit: een technische ruimte, zolder, of een verlaagd plafond in de gang.

De unit moet minimaal 50 cm vrije ruimte rondom hebben voor onderhoud.

En tot slot: check of je een bouwvergunning nodig hebt. Meestal niet voor WTW in bestaande bouw, maar als je buitenunits plaatst of door dragende muren boort, moet je dit even checken bij de gemeente.

Stap 1: De voorbereiding en het ontwerp

Je begint met een plattegrond van je huis. Teken alle kamers in en bepaal waar lucht naar binnen moet (woonkamer, slaapkamers) en waar naar buiten (keuken, badkamer, toilet).

Dit is je luchtstromingsplan. Voor een huis van 120 m² met 4 slaapkamers en 2 badkamers, heb je ongeveer 12 tot 16 ventielen nodig. Verdeel ze zo dat je geen tocht creëert.

Plaats toevoerventielen altijd hoog op de muur (minimaal 10 cm van het plafond) en afvoerventielen laag (bij de vloer of in het plafond van natte ruimtes).

Meet de beschikbare ruimte voor de WTW-unit. De meeste units zijn ongeveer 60 cm breed, 60 cm diep en 40 cm hoog. Teken de plek op de wand of in het plafond uit. Zorg dat de afvoer van het condenswater een vrije val heeft naar een waterafvoer (minimaal 1% helling).

Gebruik een waterpas om de horizontale en verticale lijnen van de kanalen uit te zetten. Houd rekening met bestaande leidingen en elektra.

Niets is vervelender dan halverwege te ontdekken dat je door een waterleiding boort. Veelgemaakte fout: Mensen vergeten de weerstand in het systeem te berekenen. Te veel bochten of te lange kanalen verhogen het energieverbruik van de unit.

Gebruik een online rekenmodule (van het merk van je unit) om de totale weerstand (Pascal) te berekenen.

Hou een maximum van 100-150 Pa aan voor een woning. Dit voorkomt dat je unit overuren moet draaien en lawaai maakt. Tijdsindicatie: 2-3 uur voor ontwerp en meten.

Stap 2: De WTW-unit plaatsen

Zorg dat je de unit op een stabiele ondergrond zet. Gebruik een verhoogd voetje of een stevig wandrek om trillingen te dempen.

Trillingen zorgen voor geluidsoverlast in de slaapkamers. Sluit de unit aan op de hoofdstroomvoorziening (meestal 230V).

Gebruik een aparte groep in de meterkast, want een WTW-unit verbruikt tussen de 50 en 150 Watt, afhankelijk van de stand. Sluit het condenswater af. De unit produceert vocht uit de warmtewisselaar. Sluit een flexibele slang (16 mm) aan op de afvoer en leid deze naar een dichtbijzijnde afvoerput (bijvoorbeeld van de wasmachine).

Zorg dat de slang geen scherpe bochten maakt. Plaats een terugslagklepje om stankoverlast te voorkomen.

De aansluiting van de kanalen. De WTW-unit heeft vier aansluitingen: aanvoer (frisse lucht), afvoer (vervuilde lucht), en twee kanalen voor de warmtewisselaar. Gebruik buigbare flexibelen (maximaal 1 meter per bocht) om de kanalen aan te sluiten.

Zorg dat de kanalen niet worden afgekneld. Gebruik klemmen om de buizen vast te zetten.

Trek de buitenste isolatielaag van de kanalen strak, zodat er geen koudebruggen ontstaan.

Veelgemaakte fout: De unit te strak inbouwen zonder ventilatiespleten. De unit heeft lucht nodig voor de elektronica. Laat altijd 5 cm speling rondom de unit vrij.

Ook het vergeten van de trillingsdempers is een klassieker; zonder dempers hoor je de ventilator constant zoemen. Tijdsindicatie: 3-4 uur.

Stap 3: Het luchtkanaalnetwerk aanleggen

Dit is het meest arbeidsintensieve deel. Begin met de hoofdkanalen.

Gebruik 90 mm kanalen voor de hoofdstromen (van de unit naar de verdiepingen). Leg deze kanalen zo recht mogelijk.

Boor gaten door vloeren en muren. Gebruik een diamantboor van 100 mm voor schone gaten in muren. Vul de gaten rondom de buis op met pur-foam of isolatiekit om geluid en tocht te weren. Verdeel de lucht op de verdiepingen.

Gebruik Y-stukken (90 mm naar 2x 75 mm) om de lucht te splitsen naar de kamers.

Leg de 75 mm kanalen in de vloerholte of achter het plafond. Houd een maximale lengte van 10 meter per kanaalstuk. Te lange kanalen verliezen te veel druk.

Gebruik bochten met een straal van minimaal 1,5x de diameter (dus minimaal 112 mm straal voor 75 mm buizen) om de luchtweerstand te minimaliseren. Sluit de ventielen aan.

Schroef de plafondventielen (toevoer) vast op de 75 mm buizen. Gebruik slangklemmen om lekkage te voorkomen.

Voor de afvoer (badkamer, keuken) gebruik je muurventielen of plafondventielen met een iets hoger debiet (bijvoorbeeld 35 m³/uur voor een badkamer). Zorg dat je ventielen instelbaar zijn (draaiknopje) om de luchtstroom per kamer te balanceren. Veelgemaakte fout: Kanalen knikken of persen om ruimte te besparen.

Dit vernauwt de doorgang en zorgt voor een fluitend geluid. Ook het vergeten van geluidsabsorberend materiaal in de kanalen is een issue; zonder dempers hoor je de buren niet, maar hoor je de ventilator wel. Tijdsindicatie: 6-8 uur (afhankelijk van het aantal kamers).

Stap 4: Elektra aansluiten en inregelen

Sluit de WTW-unit aan op het lichtnet. Gebruik een vaste aansluiting met een installatieautomaat (16A).

De unit heeft meestal een aparte snoer met stekker, maar voor permanente installatie sluit je hem vast aan op de groep.

Zorg dat de aarding correct is. Sluit de besturingskabel aan op de schakelaar in de woonkamer. De meeste systemen (zoals Itho Daalderop) werken op basis van vraaggestuurde ventilatie met CO2-sturing om automatisch te schakelen.

Het correct inregelen is cruciaal voor een optimaal rendement wanneer je een WTW-ventilatie laat installeren. Gebruik een debietmeter (balometer) om de luchtstroom per ventiel te meten. Stel de ventielen zo af dat je in de woonkamer ongeveer 150 m³/uur aan frisse lucht krijgt, en in de slaapkamers ongeveer 50 m³/uur. De badkamer en keuken moeten samen ongeveer 100-150 m³/uur afvoeren.

Pas de instellingen op de WTW-unit aan (meestal via een display of app) om het totale debiet te matchen met je woningvolume (ongeveer 2 tot 3 keer per uur verversen). Vergeet ook niet regelmatig je WTW-filter te vervangen voor een optimale werking.

Test het systeem. Zet de unit op maximale stand.

Voel bij de ventielen of er lucht naar binnen of buiten stroomt. Gebruik een rookpotje of een wierookstokje om de stroomrichting te controleren. Controleer op lekkages met je hand; voel je lucht langs de koppelingen?

Dan moet je de slangklemmen aantrekken. Veelgemaakte fout: De balans niet checken.

Als de afvoer groter is dan de aanvoer, zuig je vervuilde lucht uit de spouw of kruipruimte. Dit verpest het binnenklimaat. Ook het vergeten van de bypass (de klep die de warmtewisselaar omzeilt als het buiten warm is) leidt tot oververhitting in de zomer. Tijdsindicatie: 2-3 uur.

Verificatie-checklist: Is je WTW-systeem klaar?

Voordat je de boel dichtmaakt en gaat schilderen, loop je deze checklist af.

• Luchtstroom: Stroomt er frisse lucht in de woonkamer en slaapkamers? (Voel met je hand of gebruik rook).
• Afvoer: Wordt de lucht uit de keuken, badkamer en toilet afgevoerd? Controleer of de afvoerkanalen geen bochten hebben die de stroom blokkeren.
• Geluid: Staat de unit op stilste stand (meestal < 25 dB)? Loop de kamers langs; hoor je een constante zoem? Zo ja, check dan de kanalen op knikken of losse klemmen.
• Lekkages: Geen lucht langs de koppelingen? Geen waterdruppels uit de condensafvoer? Check of de pur-foam goed is uitgehard.
• CO2-meting: Gebruik je CO2-meter. In de woonkamer mag de CO2-waarde niet boven de 1200 ppm komen. Als dit wel gebeurt, zet dan de aanvoer open.
• Warmtewisselaar: Check in de winter of de uitgaande lucht koud is (dat hoort zo) en de binnenkomende lucht warm. Als de unit niet warmt, controleer dan de bypass-klep.
• Stroomverbruik: Check je energiemeter. Een goed afgestelde unit verbruikt voor een huis van 120 m² ongeveer 100-150 kWh per jaar (kostentechnisch ongeveer €25-€40 per jaar).

Dit voorkomt teleurstellingen en hoge energiekosten. Als alles klopt, sluit je de kanalen af met plafondplaten of wanden.

Je huis is nu klaar voor de toekomst. De lucht is fris, je energierekening laag en je warmtepomp of zonnepanelen werken efficiënter omdat je geen warmte verspilt. Een WTW-systeem is geen luxe, maar een essentieel onderdeel van een goed verduurzaamd huis.