Warmtepomp slecht geïsoleerde woning: gaat dat?

Een warmtepomp in een huis dat nog tocht en kou doorlaat? Het klinkt als een onhandige combinatie.

Veel mensen denken: eerst alle ramen en muren dicht, dan pas aan de warmtepomp denken. Maar is dat echt nodig? Of kun je wel degelijk beginnen met verwarmen op een andere manier, ook als je huis nog niet perfect is? Het antwoord is niet simpel 'ja' of 'nee'.

Het hangt af van wat je precies doet en hoe je het aanpakt. In dit stuk kijken we zonder ingewikkelde termen wat er gebeurt als je een warmtepomp plaatst in een huis dat nog niet optimaal geïsoleerd is. We doen alsof we samen aan de keukentafel zitten met een bak koffie en een tekening van je huis.

Wat is een warmtepomp eigenlijk?

Een warmtepomp is een apparaat dat warmte van buiten naar binnen haalt.

Meestal is dat de lucht of de grond. Hij gebruikt die warmte om je huis te verwarmen en je water warm te maken. Het bijzondere is dat hij veel minder elektriciteit verbruikt dan een gewone cv-ketel. Hij maakt warmte, hij gebruikt 'm niet zelf.

Denk aan een omgekeerde koelkast. Je hebt verschillende types.

De meest voorkomende is de lucht-water warmtepomp. Die haalt warmte uit de buitenlucht en geeft die af aan je radiatoren of vloerverwarming.

Dan heb je nog de hybride warmtepomp. Die werkt samen met je bestaande gasketel. Die doet het grootste deel van het jaar, de ketel springt bij als het écht koud is.

Handig bij iets minder goede isolatie. De meeste warmtepompen werken het beste bij lage temperaturen, rond de 40 of 50 graden.

Daarom passen ze vaak beter bij vloerverwarming of speciale lage-temperatuur radiatoren. Een gewone ouderwetse radiotor die alleen maar heel heet wordt, is minder ideaal. Maar het kan soms wel, met de juiste instellingen.

Waarom isolatie eigenlijk?

Isolatie is als een warme jas om je huis. Zonder die jas loop je in je t-shirt buiten in de sneeuw.

Je moet dan veel harder werken om warm te blijven. Een warmtepomp moet dan ook veel harder werken. Dat kost stroom en dat maakt 'm minder efficiënt.

Dat is het belangrijkste argument om eerst te isoleren. Maar het is niet alleen maar kommer en kwel.

Als je huis slecht geïsoleerd is, verlies je warmte. Een warmtepomp moet die warmte blijven aanvullen. Lukt dat niet goed genoeg?

Dan blijft het koud. Of je verbruikt zoveel stroom dat je energierekening omhoog schiet, terwijl je juist wil besparen.

Dat wil je natuurlijk niet. Er zit nog een praktisch dingetje aan vast.

Warmtepompen halen de warmte uit de lucht. Als je huis enorm lek is, dan trekt die koude lucht overal naar binnen. Dat maakt het lastig voor de warmtepomp om de boel op temperatuur te houden. Het voelt dan alsof je een gat probeert te vullen met een emmer water die aan alle kanten lekt.

Werkt het wel of niet? De kern van het verhaal

Het hangt dus echt af van de mate van isolatie. Is je huis matig geïsoleerd?

Denk aan enkel glas of wat oudere spouwmuurisolatie? Dan kan een hybride warmtepomp vaak prima uit de voeten, zoals blijkt uit diverse ervaringen van vroege gebruikers.

Die combineert het comfort van een warmtepomp met de kracht van je gasgestookte ketel bij koude dagen. Je bespaart alsnog flink op gas. Een volledige elektrische warmtepomp (zonder gas) is een ander verhaal. Die wil het hele jaar door alles zelf doen.

Als je huis dan nog openstaat via kieren en gaten, dan is de kans groot dat je huis niet warm wordt of dat je energieverbruik de pan uit rijst.

Je moet dan vaak ook je radiatoren vervangen voor grotere exemplaren of vloerverwarming. Stel je voor: je hebt een huis uit de jaren 70 met enkel glas en een beetje spouwmuurisolatie. Je plaatst een hybride systeem van bijvoorbeeld Itho Daalderop of Remeha.

Dan draait de warmtepomp in de herfst en lente en deels in de winter. Je gasverbruik daalt met 50 tot 70 procent.

Denk niet: ik moet alles perfect hebben. Denk in stappen. Een warmtepomp is soms een reden om te isoleren, niet een struikelblok.

De valkuil van te veel vermogen

Dat is een mooie stap vooruit zonder meteen je hele huis te verbouwen.

Veel installateurs zullen een warmtepomp adviseren die past bij een perfect geïsoleerd huis. Als jouw huis dat niet is, moet je soms een maatje groter nemen. Dat kost meer geld.

Een standaard warmtepomp van 6 kW kost rond de €5.000 tot €7.000. Een zwaardere uitvoering, nodig bij minder isolatie, kan zomaar €8.000 of €9.000 worden.

Een ander probleem is het geluid. Een zwaardere warmtepomp moet harder werken en maakt meer lawaai.

In een matig geïsoleerd huis hoor je die trillingen soms beter. Zorg dat je hem goed monteert op een stabiele ondergrond, ver van je slaapkamers. Niets is vervelender dan een zoemende buitenunit die je nachtrust verstoort.

Soorten warmtepompen en prijzen

Laten we de opties op een rijtje zetten, voor een doorsnee rijtjeshuis van ongeveer 120 vierkante meter. We gaan uit van een bestaande bouw met matige isolatie. Vergeet de subsidie niet.

• Hybride warmtepomp: Dit is je beste vriend bij een ouder huis. Hij werkt samen met je bestaande cv-ketel. Prijzen liggen tussen de €4.000 en €6.500, inclusief installatie. Denk aan merken als Nefit, Vaillant of ATAG. Je bespaart direct op gas.
• Lucht-water warmtepomp (volledig elektrisch): Alleen geschikt als je huis redelijk tot goed geïsoleerd is en je lage-temperatuur verwarming hebt (vloer of grote radiatoren). Kosten: €8.000 tot €12.000. Dit is een flinke investering.
• Grondwarmtepomp: Werkt met slangen in de tuin. Duur en groot werk. Zelden geschikt voor een huis met weinig isolatie zonder enorme verbouwing. Kosten vaak boven de €15.000.

De overheid wil dat je verduurzaamt. Voor een hybride warmtepomp krijg je vaak zo'n €1.000 tot €2.000 subsidie.

Voor een volledige lucht-water warmtepomp kan dit oplopen tot €2.500 of meer. Dat scheelt een slok op een borrel.

De terugverdientijd hangt sterk af van je gasverbruik en de isolatie. Bij een matig geïsoleerd huis en een hybride systeem kun je denken aan 6 tot 9 jaar. Als je ook nog wat extra isoleert, zoals het na-isoleren van de spouwmuur (kost ongeveer €1.000 - €2.000), gaat dat sneller. Je energierekening gaat direct omlaag.

Praktische tips voor jouw situatie

Je hoeft niet te wachten tot je alle ramen hebt vervangen. Wel moet je realistisch zijn.

Ga praten met een goede installateur. Vraag niet alleen "wat kost het?", maar vraag vooral "wat kan er met mijn huis?".

Laat ze een warmteverliesberekening maken. Dat is een simpele berekening die laat zien hoeveel warmte je huis verliest. Kijk eerst naar de makkelijke isolatieklussen. Die kosten weinig maar leveren veel op:

1. Radiatorfolie: Plak het achter je radiatoren. Kost een tientje per rol. Houdt de kou tegen.
2. Tochtstrips: Plak ze onder je deuren en bij ramen. Kost een paar euro. Werkt direct.
3. Dakisolatie: Als je een open zolder hebt, is dit pure winst. Een zoldervloer isoleren kost ongeveer €15 per m2.

Als je die dingen doet, verbeter je de isolatie al flink. Daarmee maak je je huis geschikter voor een warmtepomp. Dit is een cruciale stap bij een warmtepomp in een jaren 70 woning.

Je verlaagt bovendien direct je stookkosten, zonder dat er een apparaat van duizenden euro's staat. Een laatste tip: kijk naar je elektriciteitsaansluiting. Een warmtepomp verbruikt meer stroom.

Heb je nu een standaard aansluiting (1x 25A)? Dan is dat vaak genoeg voor een hybride systeem.

Ga je voor een volledige warmtepomp? Dan heb je misschien een 3-fasen aansluiting nodig (3x 25A).

De netbeheerder regelt dit vaak gratis, maar je moet het wel aanvragen. Je hoeft dus niet bang te zijn. Een warmtepomp in een slecht geïsoleerde woning is niet direct een drama.

Begin klein met een hybride systeem, pak ondertussen de makkelijke isolatieklussen aan en kijk hoe het loopt. Stapje voor stapje wordt je huis warmer, comfortabeler en een stuk duurzamer.