Warmtepomp indicatief warmteverlies berekenen: zo doe je dat

Je staat op het punt een warmtepomp te kopen. Super cool natuurlijk, maar je wilt niet dat ie de hele tijd aanstaat of je huis niet warm krijgt. De meest gemaakte fout?

Een te groot of een te klein vermogen kopen. Dat kost je bakken met geld of comfort.

Het geheim zit 'm in een simpel getal: je warmteverlies. Dat bereken je gewoon zelf, zonder ingewikkelde formules. Zo weet je precies wat je nodig hebt.

Waarom je warmteverlies de moeder van alle getallen is

Stel je je huis voor als een emmer water. Je warmtepomp is de kraan die de emmer vol warm water houdt.

De gaten in de emmer, dat is je warmteverlies. Als je de kraan te hard openzet (een te sterke warmtepomp), betaal je te veel. Zet je 'm te zacht open (een te zwakke warmtepomp), dan loopt de emmer leeg en wordt het koud.

Het gaat dus om de grootte van de gaten. Dit warmteverlies wordt berekend in watt.

Een doorsnee rijtjeshuis uit de jaren '70 verliest zo'n 7.000 watt bij -10 graden buiten. Een supergoed geïsoleerde nieuwe woning verliest misschien maar 2.000 watt. Dat is een enorm verschil.

Je warmtepomp moet precies dat verlies kunnen compenseren. Niet meer, niet minder.

De vuistregel is simpel: hoe slechter je huis is geïsoleerd, hoe meer vermogen je nodig hebt.

Een warmtepomp van 5 kW (kilowatt) is voor de een een droom, voor de ander een nachtmerrie. Die 5 kW is je antwoord op de vraag: "Hoeveel warmte lekt er uit mijn huis bij de koudste dag van het jaar?" Als je dat weet, ben je al een heel eind.

De inschatting die iedereen kan maken

Voor een indicatieve berekening hoef je geen ingenieur te zijn. We kijken naar drie dingen: je huis, je isolatie en het glas.

Pak even een kladblok, dit is makkelijker dan je denkt. We gaan uit van de koudste dag (meestal -10°C) en de gewenste binnentemperatuur (meestal 20°C).

Het verschil is 30 graden. Die 30 graden is je basis. Je warmteverlies hangt af van de buitenmuren, het dak, de vloer, ramen en de luchtverversing.

We gaan voor elke groep een inschatting maken. Tel ze bij elkaar op en je hebt je totale vermogen.

Onthoud: Dit is een indicatie. Voor de definitieve berekening (EPA-label) schakel je altijd een professional in. Maar voor je eigen gevoel en budgettering is dit goud waard.

Stap 1: De muren en het dak

Dit is een grove schatting, maar vaak dichter bij de waarheid dan de offerte van een verkoper die je huis niet heeft gezien. Kijk naar je spouwmuur. Is deze leeg? Dan verliest die veel warmte. Reken op zo'n 50-70 watt per vierkante meter muur.

Is de spouw gevuld met isolatie? Dan zit je al op 20-30 watt per m².

Geen spouw (bijvoorbeeld een huis van voor 1920)? Dan loopt het op naar 80-100 watt per m². Tel de oppervlakte van al je muren op en vermenigvuldig met het wattage.

Je dak is de grootste warmteverliezer. Een ongeïsoleerd dak is een gat van wel 100 watt per m².

Stap 2: Ramen en vloer

Een beetje isolatie (platen op de zolder) scheelt enorm: dan zit je op 40 watt per m². Een perfect geïsoleerd dak (isolatiekorrels of volledig geïsoleerd schuine dak) verliest nog maar 20 watt per m². Kijk even hoeveel vierkante meter dak je hebt.

Elk raam is een gat. Enkel glas? Reken 120 watt per m². Dubbel glas?

Halveer dat naar 60 watt. Hoogrendementsglas (HR++ of triple)?

Dan zit je op 20-30 watt per m². Tel alle ramen bij elkaar op. Een schuifpui telt ook mee.

Dit zijn vaak de plekken waar je comfort verliest. De vloer.

Stap 3: Ventilatie

Veel mensen vergeten 'm. Een kruipruimte zonder isolatie? Zo'n 25 watt per m² vloeroppervlak. Met vloerisolatie? Amper 10 watt per m².

Als je vloer op de grond ligt (begane grond), is dit een serieuze post.

Zolder is vaak het dak, maar de vloer van de zolder telt ook mee als je boven verwarmt. Laten stoken is één ding. De warmte vervangen door koude buitenlucht is twee.

Een gemiddeld huis verliest door kieren en naden zo'n 0,5 tot 1,5 liter lucht per uur per m² vloer. Voor een doorsnee huis is dat goed voor 1.000 tot 2.000 watt aan warmteverlies.

Je kunt dit verlies verlagen door te ventileren met een WTW-systeem (Warmte Terug Winning). Een WTW-unit haalt de warmte uit de afgevoerde lucht en geeft 'm af aan de frisse lucht die binnenkomt. Een goede WTW haalt 90% van de warmte terug.

Dat betekent dat je ventilatieverlies direct terugloopt naar 100-200 watt. Een must-have in combinatie met een warmtepomp. Anders gooi je geld weg.

Het simpele sommetje: jouw wattage

Laten we een voorbeeld nemen. Jij hebt een rijtjeshuis uit 1980.

• Muren: 60 m² x 25 watt = 1.500 watt
• Dak: 40 m² x 40 watt = 1.600 watt
• Ramen: 15 m² x 60 watt = 900 watt
• Vloer: 50 m² x 15 watt = 750 watt
• Ventilatie (zonder WTW): 1.200 watt

Oppervlakte muren: 60 m². Dak: 40 m². Ramen: 15 m². Vloer: 50 m². We gaan uit van redelijke isolatie (spouw vol, dubbel glas, beetje dakisolatie). Totaal: 5.950 watt.

Laten we afronden op 6.000 watt (6 kW). Dit is het vermogen dat je warmtepomp moet leveren op een koude winterdag.

Let op: het verschil tussen kW en COP

Dit is je 'afgiftevermogen'. Nu moet je kijken welke warmtepomp dit kan leveren bij lage buitentemperatuur. Een warmtepomp van 6 kW haalt niet 6 kW uit de lucht.

Die levert 6 kW warmte af in je huis. Om dat te doen, moet hij stroom gebruiken.

De verhouding heet COP (Coefficient of Performance). Bij -10°C buiten en 20°C binnen is een COP van 2.5 tot 3 realistisch voor een hybride of all-electric.

Die 6 kW warmte die je nodig hebt, moet dus komen uit 6 kW / 3 = 2 kW elektriciteit. En dat terwijl je zonnepanelen op je dak liggen te glimmen. Je warmtepomp haalt dus 3x zoveel warmte uit stroom. Dat is de kracht. Zorg dat je systeem het vermogen heeft om die 6 kW te leveren bij -10°C, niet bij 7°C.

Welke warmtepomp past bij dit verlies?

Nu je weet dat je 6 kW nodig hebt, ga je shoppen. Er zijn grofweg drie types.

Let op: de prijzen zijn indicatief, inclusief installatie en subsidie (ISDE). Dit is een airco die ook kan verwarmen. Hangt aan de muur.

1. Hybride warmtepomp (lucht-lucht)

Ideaal voor huizen die nog niet supergoed geïsoleerd zijn. Hij doet meestal één of twee kamers en deels de centrale verwarming bij. Vermogen: 3-5 kW.

Prijs: €4.000 - €6.000. Hij schakelt bij vorst over op de gas cv-ketel. Lekker makkelijk, geen gedoe met laag temperatuur radiatoren. Dit is de populairste.

2. Hybride warmtepomp (lucht-water)

Hij lijkt op een airco buitenshuis, maar binnen heb je een unit die aansluit op je bestaande cv-systeem. Hij verwarmt het water voor je radiatoren of vloer.

Als het echt koud wordt, doet de gasketel het zware werk. Vermogen: 5-8 kW. Prijs: €8.000 - €12.000. Dit is de perfecte vervanger van je ketel.

3. All-electric warmtepomp

Geen gas meer. Helemaal van het net.

Dit kan een bodemwarmtepomp (bron in de grond) of een lucht-water warmtepomp met groter vermogen zijn. Je huis moet dan wel top geïsoleerd zijn en je vloerverwarming of lage temperatuur radiatoren hebben. Vermogen: 8-12 kW. Prijs: €15.000 - €25.000. Denk bij de warmtepomp aan lease of koop om de investering behapbaar te maken.

Wel subsidie, en je bent van het gas af. Voor ons voorbeeldhuis (6 kW verlies) is een lucht-water hybride warmtepomp van 6 of 7 kW een perfecte match.

Hij kan het huis warm houden tot het vriest, en de ketel doet de rest. Zo ben je goedkoper uit en ben je verzekerd van warmte.

Praktische tips om je berekening te checken

Een berekening op papier is leuk, maar de praktijk is de echte test. Vraag offertes aan bij twee of drie partijen. Laat ze hun berekening zien.

Vraag specifiek: "Welk vermogen levert deze pomp bij -10°C?" Als ze zeggen "bij 7°C buitentemperatuur", wees dan alert.

Dat is een zomergetal. Check of je huidige radiatoren wel geschikt zijn.

Warmtepompen geven warm water van 40-50 graden. Je oude radiatoren zijn gemaakt voor 75 graden. Ze zullen harder moeten werken.

Misschien moet je ze vervangen voor grotere exemplaren of vloerverwarming aanleggen. Dit bepaalt of je systeem het echt gaat doen.

Vergeet de zonnepanelen niet. Het warmtepomp elektriciteitsverbruik ligt gemiddeld tussen de 2.000 en 3.000 kWh per jaar. Als je 8 panelen hebt (ca. 2.400 kWh opbrengst), ben je al een heel eind.

Zorg dat je zonnepanelen en warmtepomp op elkaar zijn afgestemd via een energiemanager zoals de Zonneplan of een Sunny Boy. Dan draai je de warmtepomp op zonnestroom, en is je energierekening nihil.

En tot slot: isolatie eerst. Een warmtepomp in een koude emmer is als een gat in je hand, zo blijkt ook uit ervaringen van vroege gebruikers na vijf jaar.

Zorg dat je isolatie op orde is. Isoleer eerst je spouw, dak en vloer. Dan daalt je warmteverlies en kun je een veel kleinere (en goedkopere) warmtepomp kopen. Dat verdien je dubbel en dwars terug.