Thuisbatterij slim aansturen: domotica en opslag combineren

Je hebt zonnepanelen op het dak, misschien een warmtepomp in de tuin en je isolatie is top.

Je bent hard op weg om je energierekening te verlagen en je huis te verduurzamen. Maar er is één puzzelstukje dat vaak stilligt: de stroom die je opwekt, verdwijnt vaak direct het net op. En als de zon onder is, trek je weer stroom van het net. Dat kan slimmer. Veel slimmer. Met een thuisbatterij en de juiste domotica kun je je eigen stroom opslaan en precies op het juiste moment gebruiken.

Je wordt de baas over je eigen energie. Dit is de volgende stap in je verduurzaming. Het is niet alleen technisch gaaf, het levert je ook nog eens flink wat euro's op.

Wat is een slimme thuisbatterij?

Een thuisbatterij is eigenlijk een enorme powerbank voor je huis. Je kunt hem vergelijken met de accu van je elektrische auto, maar dan voor je hele woning.

Hij vangt de overtollige stroom op die je zonnepanelen op zonnige dagen produceren. In plaats dat je deze stroom voor een schijntje aan het net levert, stop je hem in je eigen accu.

Zo kun je 's avonds en 's nachts alsnog gebruikmaken van je eigen opgewekte zonne-energie. Je bent dus minder afhankelijk van de energieleverancier en de wisselende tarieven. Maar de batterij zelf is maar een doos met cellen. De echte magie ontstaat als je hem 'slim' maakt.

Dat doe je met domotica, oftewel huisautomatisering. Domotica is een verzamelnaam voor alle slimme systemen in je huis die met elkaar communiceren.

Denk aan je slimme thermostaat, je laadpaal voor de auto of een app die je energieverbruik in de gaten houdt. Een slimme thuisbatterij is dus een combinatie van die accu en een intelligente 'hersens' die beslist wat er met de stroom gebeurt.

Waarom is die slimme aansturing zo belangrijk?

Stel je voor: het is midden op de dag. De zon schijnt volop en je zonnepanelen wekken 2000 watt op.

Jij bent echter aan het werk en verbruikt maar 300 watt. Wat gebeurt er met de overige 1700 watt? Die gaan vaak naar het net.

Je energiemaatschappij betaalt je daar een vergoeding voor, maar dat is vaak maar een paar cent per kilowattuur (kWh). Dat is zonde!

Een slim systeem ziet dit gebeuren en stuurt bijvoorbeeld je elektrische boiler aan om het water te verwarmen. Zo verbruik je je eigen stroom direct en bespaar je gas. De echte winst zit hem in het ontzien van het net.

De netbeheerder kan de enorme stroompieken van zonnepanelen soms amper aan. Daarom worden de salderingsregels afgebouwd en worden terugleverkosten geïntroduceerd.

Een slimme batterij zorgt ervoor dat je zo min mogelijk teruglevert. Hij laadt op wanneer de zon schijnt en ontladt wanneer de vraag in de buurt hoog is.

Hoe werkt de combinatie van domotica en opslag?

Dit ontlast het net en bespaart jou geld. Je bent minder kwijt aan netbeheerkosten en je bent voorbereid op een toekomst waarin terugleveren minder interessant wordt. Het hart van je slimme systeem is een energiemanagementsysteem (EMS). Dit is de software die alle data van je zonnepanelen, je batterij en je verbruikende apparaten bij elkaar brengt.

Het EMS weet precies hoeveel stroom je opwekt, hoe vol je batterij is en wat je verbruikt. Op basis van die gegevens neemt het slimme beslissingen.

Stel, je batterij is bijna vol en de zon schijnt nog steeds. Dan kan het systeem beslissen om je electrische vloerverwarming aan te zetten, of om je warmtepomp tijdelijk harder te laten werken om het tapwater te verwarmen. De communicatie loopt via het internet of via je lokale netwerk.

Je kunt vaak via een app op je telefoon zien wat er gebeurt. Sommige systemen zijn zo slim dat ze de weersvoorspellingen meenemen.

Zien ze dat het morgen bewolkt is? Dan bewaren ze vandaag wat extra stroom voor morgen. Ze kunnen ook je energietarieven uitlezen.

Ze weten wanneer stroom goedkoop is (om op te laden) en wanneer het duur is (om te ontladen en zelfs om terug te leveren voor een hogere prijs).

Zo ben je altijd verzekerd van de laagste energiekosten.

De belangrijkste onderdelen van je slimme energienetwerk

Om je systeem echt slim te maken, heb je een paar onderdelen nodig die met elkaar praten. Allereerst natuurlijk de thuisbatterij zelf.

Populaire merken zijn Enphase, Sonnen, of een combinatie van een omvormer van SolarEdge of Fronius met een bijbehorende batterij. De capaciteit meet je in kilowattuur (kWh). Een gemiddeld gezin met een warmtepomp en een elektrische auto heeft vaak baat bij een batterij van 10 tot 15 kWh.

De prijs voor zo’n set, inclusief installatie, ligt tussen de €5.000 en €10.000, afhankelijk van het merk en de grootte.

Het tweede cruciale onderdeel is de 'slimme hersens'. Dit kan een aparte gateway zijn, zoals de Enphase Envoy of de Fronius Solar.web. Dit apparaatje leest de data van je omvormer en batterij. Het derde onderdeel zijn je 'slimme verbruikers'.

De rol van je warmtepomp en laadpaal

Denk aan een slimme laadpaal (zoals een Zaptec of Alfen), een slimme thermostaat (Tado, Nest, Toon) of slimme stopcontacten waarmee je bijvoorbeeld je boiler of een elektrische kachel aan/uit kunt zetten. Al deze apparaten moeten met elkaar verbonden zijn via één centrale app of een platform voor een slim huis met Home Assistant.

Een warmtepomp is een energievreter, maar ook een geweldige manier om stroom om te zetten in warmte. In de zomer kan je hem soms uitzetten en alleen op zonnestroom draaien om je tapwater te verwarmen. In de winter is het slimmer om hem aan te sluiten op je domoticasysteem, bijvoorbeeld via een slimme Z-Wave thermostaat koppeling.

Je kunt hem dan bijvoorbeeld iets harder laten werken als je batterij vol is en de zon volop schijnt.

Zo 'berg' je zonne-energie op als warmte in je water of huis, in plaats van het te moeten verkopen voor een lage prijs. Je elektrische auto is eigenlijk een gigantische mobiele batterij. Met een slimme laadpaal kun je de laadsnelheid aanpassen op basis van wat je zonnepanelen opwekken.

Veel systemen hebben een 'solar loading' functie. De laadpaal meet de overschotstroom en past het laadvermogen automatisch aan.

Zo laad je je auto volledig op met je eigen zonne-energie. Sommige systemen (zoals die van Zaptec) kunnen ook communiceren met de auto zelf en het laadproces zo efficiënt mogelijk plannen, rekening houdend met je batterij en je verwachte rit.

Prijzen en systemen: wat levert het op?

De investering voor een volledig slim systeem kan aardig oplopen, maar de terugverdientijd wordt steeds korter.

Een basis thuisbatterij van 10 kWh van een merk als BYD of Sonnen kost al snel €6.000 tot €8.000. Een slimme omvormer van Fronius of SMA komt daar nog bij. Tel daar de installatie en eventuele domotica-componenten bij op.

Je bent dus al gauw €8.000 tot €12.000 kwijt. Dit is een flinke investering, maar vergeet niet dat je hiermee je energierekening fors verlaagd.

De opbrengsten zijn divers. Je bespaart op je energierekening doordat je minder stroom inkoopt.

Je verdient geld door minder te salderen (en dus minder teruglevertarief te betalen). En in de toekomst misschien wel door je overtollige stroom dynamisch te verhandelen op de energiemarkt. De terugverdientijd hangt sterk af van je verbruik, de grootte van je zonnepanelen en de energieprijzen. Momenteel ligt die vaak tussen de 7 en 12 jaar.

De markt voor dynamische energiecontracten

Echter, met de huidige ontwikkelingen zoals de afbouw van saldering en de introductie van capaciteitstarieven, kan dit sneller gaan. Een interessante ontwikkeling zijn de dynamische energiecontracten.

Hierbij betaal je per uur een andere prijs voor stroom, gebaseerd op de beurs. Slimme systemen kunnen hier perfect op inspringen. Je batterij laagt op als de stroom spotprijs laag of zelfs negatief is (vaak midden op de dag of 's nachts) en ontladt als de prijs hoog is.

Sommige aanbieders, zoals Tibber, bieden al integraties met systemen van Fronius of Home Assistant.

Dit maakt je batterij nog waardevoller. Je wordt een actieve speler op de energiemarkt vanuit je luie stoel. Een specifiek voorbeeld van een alles-in-één systeem is Sonnen.

Zij bieden niet alleen de batterij, maar ook een eigen slim energiemanagement systeem (sonnenBatterie).

Dit systeem is vaak al direct klaar voor dergelijke toepassingen en communiceert met bekende omvormers. De prijs ligt hier vaak wel iets hoger, maar de integratie is vaak naadloos. Een ander voordeel is dat ze garanties geven op het aantal laadcycli, wat belangrijk is voor de levensduur van je investering.

Praktische tips om te beginnen

Start met meten, weten is winnen. Zorg dat je inzicht krijgt in je energieverbruik.

Een slimme energiemeter van je netbeheerder is een begin, maar een app van je omvormer (van SolarEdge, SMA of Enphase) geeft al veel meer detail. Kijk een week lang hoe je verbruik en opwek samenvallen. Wanneer heb je een overschot?

Wanneer ben je juist aan het verbruiken? Dit helpt je bepalen welke apparaten je het beste kunt beheren via de Tibber app en domotica voor een slimme sturing.

Focus niet alleen op de batterij. Soms is het slimmer om eerst je verbruik te verlagen.

Is je huis goed geïsoleerd? Werkt je warmtepomp efficiënt? Een batterij die 's nachts je oude, energieverslindende vriezer van stroom voorziet, is zonde. Zorg dat je basisverbruik zo laag mogelijk is.

Daarna is de batterij de kers op de taart. Kijk ook naar de garanties.

Een batterij moet lang mee. Vraag naar de degradatiegarantie: hoeveel capaciteit verliest de batterij per jaar? Een garantie van 10 jaar met maximaal 20% degradatie is tegenwoordig standaard.

Denk na over je toekomstplannen. Ga je nog een elektrische auto kopen?

Wil je een tweede warmtepomp? Zorg dat je systeem schaalbaar is. Een omvormer van 5 kW is misschien nu voldoende, maar als je later meer panelen of een grotere batterij wilt, moet je misschien een duurdere omvormer kopen.

Informeer goed bij installateurs of ze werken met open standaarden. Systemen die gebaseerd zijn op open standaarden zoals Modbus of API's zijn makkelijker te koppelen aan andere systemen, zoals het populaire Home Assistant.

Zo voorkom je dat je vastzit aan één leverancier.