Biobased bouwen: van hennep tot mycelium

Stel je voor: je bouwt je huis niet van bakstenen en beton, maar van hennep en paddenstoelen. Het klinkt als iets uit een sciencefictionfilm, maar het is nu al realiteit. Dit is biobased bouwen: materialen die rechtstreeks uit de natuur komen, of je ze nu kweekt of oogst.

Het is de volgende logische stap in het verduurzamen van je woning, naast je zonnepanelen en warmtepomp. Waarom?

Omdat deze materialen niet alleen je huis isoleren, ze nemen zelfs CO2 op in plaats van uit te stoten. Laten we eens kijken wat er allemaal mogelijk is.

Wat is biobased bouwen eigenlijk?

Biobased bouwen betekent simpelweg dat je bouwmaterialen gebruikt die zijn gemaakt van plantaardige of dierlijke biomassa.

Denk aan hout, stro, hennep, mais, maar ook aan schimmels (mycelium). Het tegenovergestelde is materialen die gemaakt zijn van eindige grondstoffen zoals aardolie of materialen die veel energie kosten om te produceren, zoals staal of traditioneel beton. Het draait allemaal om kringlooplopen. Een hennepblok bijvoorbeeld, groeit in een jaar.

Een baksteen moet op 1000 graden gebakken worden. Je snapt het verschil in energiegebruik meteen.

Bovendien leggen biobased materialen CO2 vast die de planten hebben opgenomen uit de lucht.

Je bouwt dus letterlijk een CO2-opslagplaats. Dat is pas écht verduurzamen, veel verder dan alleen wat zonnepanelen op het dak leggen. Je ziet het steeds vaker: nieuwbouwwoningen met houten skeletbouw, of renovaties waarbij oude materialen vervangen worden door hun biobase variant.

Het is niet alleen goed voor het milieu, het zorgt ook voor een veel gezonder binnenklimaat. Minder giftige stoffen (VOC's), een betere vochtregulatie en een aangename temperatuur zonder dure airco.

De kracht van hennep: isolatie en muren

Een van de populairste biobased materialen is hennep. Niet de plant die je rookt, maar de industriële variant (hennepbast).

Hier maakt je bekende producten van zoals hennepbeton (ook wel Hempcrete genoemd) of geperste isolatieplaten.

Het werkt als volgt: je mengt de hennepvezel met een kalkgebonden bindmiddel. Dit mengsel stop je in een bekisting of je maakt er blokken van. Wat het zo goed maakt? De isolatiewaarde.

Hennep isoleert enorm goed (lagedrukgebouwen hebben hier baat bij). Een muur van 30 centimeter dik hennepbeton heeft een Rc-waarde van ongeveer 4,5 m²K/W. Dat is vergelijkbaar met een spouwmuur vol moderne isolatie. Tegelijkertijd is het 'ademend'.

Het kan vocht opnemen en weer afgeven, wat schimmelvorming voorkomt. Ideaal voor een gezonde woning.

Prijsindicatie? Als je zelf aan de slag gaat met een mengmachine, kost een blok van ongeveer 50x30x20 cm (inclusief kalk) rond de €15 - €20 per stuk, afhankelijk van de hoeveelheid.

Voor een complete wand van 10 vierkante meter (30cm dik) ben je ongeveer €1.200 tot €1.500 kwijt aan materiaal, exclusief het houten raamwerk. Dat is vaak goedkoper dan traditioneel metselwerk met isolatieplaten erachter.

Mycelium: de magie van de schimmel

Hier wordt het echt interessant. Mycelium is het wortelnetwerk van schimmels.

Het groeit als een soort vlechtwerk onder de grond. Wij kunnen dit sturen.

Stop mycelium in een mal en voeg wat voedingsstoffen toe (zoals houtsnippers of landbouwafval), en de schimmel groeit de mal vol. Na een week of vijf is het een stevig, licht en brandwerend materiaal. Wat kun je er allemaal mee maken?

Vooral isolatiemateriaal en vulplaten. Denk aan platen van 60x100 cm met een dikte van 5 of 10 cm. Deze platen zijn superlicht. Ze wegen maar een kilootje of twee per plaat.

Je kunt ze makkelijk zelf plaatsen tegen je bestaande muren of tussen balken.

De isolatiewaarde is vergelijkbaar met glaswol (Rc-waarde van ongeveer 3,5 per 5 cm). De prijs?

Momenteel is mycelium nog wat duurder en minder gangbaar dan hennep. Een plaat van 10 cm dik kun je kopen voor rond de €40 - €50 per vierkante meter. De prijs zal dalen naarmate de productie opschakelt. Het leuke is dat je het na jaren gebruiken gewoon weer in de tuin kunt gooien; het verteert volledig tot voedingsbodem. Echt cradle-to-cradle. Zo draagt het op een unieke manier bij aan de planeet, net zoals de CO2-opname van zonnepanelen en bomen dat doet.

Stro en leem: de klassiekers

We mogen de oude vertrouwde materialen niet vergeten. Strobouw is razend populair bij zelfbouwers.

Je gebruikt pakken stro van 50x50x100 cm als isolerende bakstenen. Dankzij de lage milieu-impact van de productie is dit een zeer groene keuze. Je stampt ze vast en smeert er een laag leem over.

De Rc-waarde van zo'n muur van 35 cm dik is fantastisch: ongeveer 7,0 m²K/W. Dat is bijna passiefhuisniveau. De kosten zijn extreem laag.

Een strobaal kost vaak nog geen €5 per stuk (als je ze lokaal bij een boer koopt). Voor een wand van 10m² heb je er ongeveer 20 nodig.

Reken op €100,- aan stro. Daar komt het leem bij (ongeveer €150,- voor 1000kg). Dit is de goedkoopste manier om je huis supergoed te isoleren. Je kunt het gebruiken voor renovatie (achter een bestaande muur) of voor een nieuwe wand.

Een nadeel? Het is wel werk.

Je moet de strobalen vastzetten, schoren en het leem aanbrengen. Dat kost tijd. Maar het resultaat is een muur die ademt, brandveilig is (dichte balen zijn moeilijk brandbaar) en een ongelooflijk comfortabel gevoel geeft. Het voelt niet 'koud' aan zoals beton.

Praktische tips voor je eigen project

Wil je beginnen? Kleine stappen zijn het beste.

Begin niet meteen met een complete woning, maar probeer het uit op een klein project. Denk aan een tuinhuisje, een schutting of de isolatie van je bijkeuken. Zo leer je de materialen kennen.

1. Check de regelgeving. Vooral bij mycelium en hennepbeton kan het zijn dat de bouwvergunning nog even moet wennen. Zorg dat je berekeningen klaar hebt over de sterkte en brandveiligheid.
2. Zoek lokale leveranciers. Voor strobalen ga je naar een lokale boer. Voor hennepvezels zijn er gespecialiseerde bedrijven (zoals Hempflax in Nederland). Dit scheelt enorm in transportkosten en dus uitstoot.
3. Denk aan de afwerking. Biobased materialen zijn vaak gevoelig voor water. Hennepbeton moet je afwerken met een damp-open pleisterlaag, niet met cement. Gebruik speciale leem- of kalkpleisters.
4. Combineer met je warmtepomp. Een goed geïsoleerde biobased muur werkt perfect samen met een warmtepomp. De muur houdt de warmte vast en zorgt voor een stabiele temperatuur, waardoor de warmtepomp minder hard hoeft te werken.

Je merkt al snel dat hennep en leem makkelijker te verwerken zijn dan je denkt.

Biobased bouwen is niet zweverig. Het is een harde, economische en ecologische keuze. Het levert je een gezonder huis op, lagere energierekeningen door een duurzaam alternatief voor aardgas en een bouwproject waar je trots op kunt zijn. Dus, de volgende keer dat je isolatie koopt, kijk dan eens verder dan glaswol en steenwol. Misschien ligt jouw toekomst wel in de hennepvelden.