Airco zelf installeren: mag het en hoe?

Een airco in huis is heerlijk. Die frisse lucht op een zwoele zomeravond, of de warme boost als de winterkou toeslaat.

Maar dan die installatie. Ga je zelf op de klus of bel je een professional? Het is een vraag die veel mensen bezighoudt, zeker als ze bezig zijn met het verduurzamen van hun huis. Je wilt natuurlijk wel weten wat mag en wat niet, en vooral: hoe je het veilig doet.

In Nederland is het wettelijk gezien best relaxed. Voor de meeste airco's die je in een gewone woning gebruikt, hoef je geen gecertificeerd papier te hebben.

De regels zijn vooral gericht op het koelmiddel. De meeste moderne airco's, zoals een split-unit, werken met een koudemiddel dat onder druk staat.

Zolang je dit middel niet zelf in het systeem pompt of leeghaalt, maar de fabrikant de boel al heeft voorbereid, mag je de installatie vaak zelf doen. Denk aan de buitenunit en de binnenunit monteren, de leidingen netjes wegwerken en de boel aansluiten op stroom. De echte knip in het koelcircuit maak je namelijk niet zelf.

Toch is het slim om even stil te staan bij de fijnere kneepjes. Zeker als je huis al goed geïsoleerd is en je zonnepanelen op het dak hebt liggen.

Dan wil je dat je airco efficiënt werkt en niet je energierekening door het dak jaagt. We gaan in dit stuk stap voor stap door de installatie heen. We kijken wat je nodig hebt, welke stappen je moet zetten en welke fouten je absoluut moet vermijden. Zo weet je precies waar je aan toe bent.

Wat je nodig hebt: materialen en gereedschap

Voordat je naar de bouwmarkt rent of online een bestelling plaatst, is het handig om je spullen op een rijtje te zetten. Een onvoorbereide klusser is een ongelukkige klusser. Zorg dat je alles bij de hand hebt voordat je begint, dat scheelt een hoop gestress en onnodige ritten naar de winkel. Hieronder vind je een lijst met de essentials.

• Een geschikte airco-set: Kies voor een A-merk met een hoog energielabel (A+++). Denk aan merken als Mitsubishi Electric, Daikin of Toshiba. Voor een gemiddelde woonkamer (zo'n 40-50 m²) is een 3,5 kW model vaak voldoende. Reken op een prijs vanaf €1.000 - €1.800 voor een dergelijke set.
• Boormachine en bits: Een krachtige boormachine is essentiel voor het boren van gaten in bakstenen muren.
• Waterpas: Absoluut nodig! De buitenunit moet waterpas hangen om het condenswater goed af te voeren.
• Meetlint en stift: Voor het nauwkeurig aftekenen van de gaten.
• Steeksleutels en momentsleutel: Voor het vastdraaien van moeren en bouten. De momentsleutel is cruciaal voor de juiste spanning op de leidingen.
• Koelleidingen isolatiemateriaal: Deze zitten vaak bij de set, maar controleer de dikte. Goede isolatie voorkomt energieverlies.
• Goede veiligheidsmiddelen: Werkhandschoenen, een veiligheidsbril en stevige schoenen.

Stap 1: de juiste plek kiezen

De locatie bepaalt voor een groot deel het succes van je airco. Een verkeerd geplaatste unit kan zorgen voor lawaai, minder koeling en een hoge energierekening.

Neem hier dus even de tijd voor. Buiten is de units het gelukkigst op een plek waar ze geen overlast bezorgen. Denk aan de zijkant van het huis, uit de zichtlijn van de buren.

Hang de unit nooit direct boven je eigen of andermans terras. Het geluid en de warmte-lucht kunnen storend zijn.

Meet de afstand tussen de binnen- en buitenunit. De meeste sets zijn geschikt voor een afstand tot 15 meter. Langer kan, maar dan moet je vaak extra koelmiddel bijvullen, wat een professional moet doen.

Zorg dat de buitenunit voldoende ruimte krijgt voor de luchtstroom. Minimaal 30 cm vrij aan de voorkant en 20 cm aan de zijkanten is een goede richtlijn. Binnen moet de unit op een plek waar de koude lucht vrij kan circuleren, dus niet pal achter de bank of in een nis.

Tip: Check vooraf even je meterkast. Een airco verbruikt best wat stroom. Het is vaak verstandig om een aparte groep voor de airco te laten aanleggen door een elektricien. Zo voorkom je dat de boel eruit klapt als je ook de wasmachine aan zet.

Stap 2: de buitenunit monteren

De buitenunit is het zwaarste werk. Dit is een flink blok dat stevig bevestigd moet worden.

Je begint met het uitzetten van de plek op de muur. Gebruik de mal die bij de airco zit of meet de gaten over. Let op: de unit moet waterpas hangen!

1. Markeer de gaten: Teken de gaten nauwkeurig af op de muur. Gebruik een waterpas om zeker te weten dat je horizontaal en verticaal goed zit.
2. Boor de gaten: Gebruik een boor die past bij de muurankers. Voor een bakstenen muur is een boor van 8 of 10 mm gebruikelijk. Boor diep genoeg, minimaal 7 cm. Dit duurt ongeveer 10-15 minuten per gat, afhankelijk van je muur.
3. Plaats de pluggen en schroef de beugels vast: Druk de pluggen in de gaten en schroef de beugels stevig aan. Trek even flink eraan om te controleren of ze goed zitten.
4. Til de unit op de beugels: Dit is een twee-mansklus. De units zijn licht van gewicht (ca. 30-40 kg), maar onhandig. Schroef de unit vast.

Als hij een beetje overhelt, loopt het condenswater niet goed weg en krijg je problemen.

Veelgemaakte fouten: De beugels niet waterpas zetten, waardoor de unit scheef hangt. Of te kleine pluggen gebruiken, waardoor de boel los kan trillen. Neem de tijd voor het boren en gebruik kwalitatief goede pluggen en schroeven.

Stap 3: de binnendrager en leidingen

De binnendrager moet ook waterpas hangen, maar dan horizontaal. Dit is cruciaal voor de afvoer van het condenswater.

De afvoerslang loopt namelijk door middel van zwaartekracht naar buiten. Hang je de unit scheef, dan loopt het water niet weg en kun je lekkage krijgen. Boor het gat voor de leidingen door de muur.

Houd rekening met een gat van ongeveer 65 mm doorsnede. Boor dit gat met een lichte helling naar buiten toe.

Zo loopt het regenwater vanzelf naar buiten en loopt het niet je muur in. De leidingen (koperen buizen) moet je zorgvuldig op maat maken. Haal ze voorzichtig uit de verpakking en buig ze voorzichtig. Maak de bochten niet te strak, anders knikken de leidingen en dat is funest voor het systeem.

Sluit de leidingen aan op de binnendrager. De moeren moet je met de hand vastdraaien en daarna met een momentsleutel.

Volg de instructies van de fabrikant precies. De meeste sets hebben een momentsleutel nodig op bijvoorbeeld 35 Nm. Dit is belangrijk voor een goede, luchtdichte verbinding. Vergeet niet de isolatiemantel over de verbindingen te schuiven en deze goed af te plakken met speciale tape.

Stap 4: aansluiten en het vacuüm trekken

Deze stap is technisch het meest gevoelig. De leidingen zijn nu vastgemaakt, maar er zit nog lucht in het systeem.

Lucht bevochtigt en dat is dodelijk voor een airco. Daarom moet het systeem vacuüm getrokken worden. Dit is een klus die je eigenlijk niet kunt missen.

1. Sluit de vacuümpomp aan op het servicepoortje van de buitenunit.
2. Zet de pomp aan en laat hem minimaal 30 minuten lopen. Voor een systeem van 15 meter kun je gerust 45 minuten aanhouden.
3. Check de meter op de pomp. Hij moet stabiel op -0,8 bar of lager blijven staan. Als de meter omhoog kruipt, zit er een lek. Dan moet je op zoek naar de oorzaak.
4. Haal de pomp eraf en draai de moeren van het servicepoortje vast. Doe dit direct, zodat er geen lucht terug kan stromen.

Je hebt hiervoor een vacuümpomp nodig. Die kun je huren (zo'n €50 per dag) of kopen (vanaf €150).

Veelgemaakte fouten: Te kort vacuüm trekken. Een halfuurtje is vaak niet genoeg.

En de leidingen niet goed geïsoleerd. Zorg dat je de koperen leidingen en de verbindingen goed isoleert met de meegeleverde mantels. Dit bespaart je een hoop energie en helpt bij het storingen voorkomen in de kou, terwijl het ook condensatie tegengaat.

Stap 5: het koelmiddel vrijmaken en testen

Nu komt het moment dat je de airco echt in bedrijf stelt. Of je nu eigenaar bent of een airco in een huurhuis plaatst, de fabrikant levert de buitenunit vaak met een beveiliging.

Die zorgt dat het koelmiddel (meestal R32) in de unit blijft. Als je de leidingen hebt aangesloten en het vacuüm is goed, dan maak je deze beveiliging open. Dit doe je met een inbussleutel.

Je draait de moeren op de serviceaansluiting open. Je hoort dan een zacht sissend geluid; dat is het koelmiddel dat de leidingen in stroomt.

Sluit de stroom aan op de buitenunit. De meeste sets hebben een stekker, maar sommige moeten rechtstreeks op de groep worden aangesloten. Zet de unit aan en test hem direct. Zet hem op koelen.

De unit zal nu starten. Controleer of de ventilator draait en of je de compressor hoort opstarten.

Binnen voel je na een minuut of 5 of 10 al koude lucht uit de binnendrager komen. Test ook de verwarmingsfunctie. Schakel over op verwarmen.

Dit werkt hetzelfde, maar de airco haalt warmte uit de buitenlucht en geeft die af binnen.

Let op: bij temperaturen onder de 5 graden werkt de warmtepompfunctie vaak minder efficiënt. Als je huis goed geïsoleerd is en je hebt zonnepanelen, is dit een prima manier om je gasverbruik te verminderen.

Checklist: Is alles goed?

Voordat je de klus als voltooid beschouwt, loop je deze checklist even na. Zo weet je zeker dat je veilig en efficiënt bent geweest.

• Waterpas: Hangen beide units waterpas? Check dit met een waterpas.
• Leidingen: Zijn de koperen leidingen goed geïsoleerd? Zitten er geen knikken in?
• Stroom: Is de stroomtoevoer correct aangesloten? Werken alle stoppen?
• Vacuüm: Is het vacuüm goed getrokken (minimaal 30 minuten en stabiel)?
• Luchtstroom: Blaast de binnendrager koude lucht bij koelen en warme lucht bij verwarmen?
• Geluid: Maakt de unit geen abnormale lawaai?
• Lekkage: Zijn er geen vochtplekken bij de leidingen of de units?

Als je op alle vragen 'ja' kunt antwoorden, dan heb je het goed gedaan. Je airco is geïnstalleerd en klaar om je huis comfortabeler te maken. Onthoud wel: als je twijfelt over het vacuüm trekken of de elektrische aansluiting, kun je beter een erkende airco installateur vinden om je te helpen.

Veiligheid gaat boven alles. Veel plezier met je nieuwe airco!