Aanwezigheidsdetectie thermostaat: automatisch verlagen

Een koude vloer, een lege bank en een thermostaat die vrolijk door stookt.

Je bent net weg, of je slaapt, en het huis blijft op 21 graden staan. Dat voelt niet alleen ongemakkelijk, het is pure geldverspilling. Met een aanwezigheidsdetectie thermostaat los je dat op. Die merkt op of er iemand thuis is en past de temperatuur automatisch aan.

Geen gezoek meer naar je telefoon, geen gedoe. Het gewoon slim regelen.

Wat is aanwezigheidsdetectie eigenlijk?

Stel je voor dat je huis een oogje in het zeil houdt. Een thermostaat met aanwezigheidsdetectie doet precies dat.

Hij gebruikt sensoren om te zien of er beweging is in de kamers. Soms combineert hij dat met andere data, zoals je telefoon die in de buurt is. Het doel is simpel: alleen stoken waar en wanneer het nodig is.

Deze technologie zit niet alleen in dure systemen. Steeds meer slimme thermostaten hebben deze functie ingebouwd.

Denk aan modellen van Toon, Honeywell of Nest. Ze leren je ritme kennen. Zo weten ze wanneer je waarschijnlijk thuis bent en wanneer niet.

Dat bespaart een boel energie zonder dat je er zelf over na hoeft te denken. Het verschilt per systeem hoe het werkt.

Sommige systemen gebruiken bewegingssensoren in de thermostaat zelf. Andere werken met aparte sensoren in de kamers.

Weer andere koppelen aan je smartphone. Het voordeel? Je huis voelt altijd comfortabel aan, maar dan wel op een manier die past bij jouw leven en je portemonnee.

Waarom dit écht helpt bij verduurzamen

Energie besparen begint bij weten wat je verbruikt. Een thermostaat met aanwezigheidsdetectie is een directe manier om je gasverbruik te verlagen.

Je stookt niet voor de kat. Gemiddeld levert dit zo’n 5 tot 10 procent besparing op. Dat is bij een gemiddeld verbruik van 1.500 kuub gas al snel € 100 tot € 200 per jaar.

Als je bezig bent met het verduurzamen van je huis, past dit perfect in het plaatje. Je hebt waarschijnlijk al geïnvesteerd in goede isolatie.

Misschien hangen er al zonnepanelen op het dak. Of je overweegt een warmtepomp.

Een slimme thermostaat zorgt ervoor dat je de warmte die je opwekt, efficiënt gebruikt. Je warmtepomp werkt optimaal als de vraag goed wordt afgestemd. Denk aan het volgende: met zonnepanelen wek je stroom op. Die kun je gebruiken voor je warmtepomp of elektrische verwarming.

De thermostaat kan rekening houden met de opbrengst. Als de zon schijnt, kan hij de temperatuur wat eerder verhogen.

Zo gebruik je je eigen groene stroom en koop je minder bij. Dat is pas slim verduurzamen.

Hoe werkt het in de praktijk?

De kern van het systeem is de sensor. Dit kan een PIR-sensor zijn (infrarood) die beweging detecteert.

Of een camera die anoniem checkt of er iemand in de kamer is. Bij de meeste systemen zit deze sensor in de thermostaat zelf.

Je hangt of plaatst deze op een centrale plek, meestal in de woonkamer. De werking is eenvoudig. De sensor meet regelmatig of er beweging is. Geen beweging voor een ingestelde tijd, bijvoorbeeld 30 minuten?

Dan schakelt de thermostaat terug naar een lagere stand, zoals 16 of 17 graden. Wel beweging?

• Basic: Bewegingssensor in de thermostaat. Werkt alleen in die ene ruimte.
• Uitgebreid: Extra sensoren in andere kamers (slaapkamer, badkamer). De thermostaat weet in welke kamer je bent.
• Geavanceerd: Koppeling met je smartphone via GPS. De thermostaat weet wanneer je onderweg bent naar huis.

Dan gaat de verwarming weer naar je comfortstand. Er zijn verschillende niveaus van intelligentie: Stel je voor: je bent ’s avonds laat nog even in de keuken.

De bewegingssensor in de woonkamer ziet niets, maar die in de keuken wel. De thermostaat houdt de verwarming aan. Zo voorkomt hij dat je in de kou komt te staan.

Prijzen en modellen: wat kost het?

De markt voor slimme thermostaten is groot. Er is voor ieder budget wel iets te vinden.

Hieronder een overzicht van populaire opties die goed werken met aanwezigheidsdetectie. Prijzen zijn indicatief en kunnen verschillen per installateur. De budget optie: Tado Smart Thermostat
De Tado is een populair merk.

Hij werkt vooral met de app en je smartphone-locatie. De basisunit heeft geen bewegingssensor, maar door de GPS-koppeling weet Tado wanneer je huiswaarts keert.

Dit is een prima instapmodel. Een losse starterkit kost ongeveer € 150 - € 180.

Extra kamersensoren (voor aanwezigheid per ruimte) koop je voor circa € 60 per stuk. De middenmoot: Honeywell Home T6 (of T9/T10)
Honeywell zit vaak in de hogere prijsklasse, maar biedt veel stabiliteit. De T6 is een bekende. De T9 en T10 hebben aparte kamersensoren die beweging en temperatuur meten.

Zo weet de thermostaat precies waar je bent. Een T6 met losse sensor kost rond de € 200 - € 250 en ondersteunt bovendien een OpenTherm verbinding voor extra rendement.

De uitgebreidere T10 set met meerdere sensoren loopt op tot € 400 - € 500. De high-end: Toon en Nest
Toon, van Eneco, is een display aan de muur. Het is een compleet energiemanagementsysteem.

Het toont niet alleen de temperatuur, maar ook je energieverbruik en zonnepanelen-opbrengst.

Toon werkt met losse kamersensoren. De aanschaf is vaak gekoppeld aan een abonnement (rond € 5-€ 10 per maand). Google Nest (bijv. de Nest Learning Thermostat) is een designicoon.

Hij leert je gedrag en kan ook aanwezigheid detecteren via je telefoon.

Een Nest Thermostat kost ongeveer € 250, exclusief installatie. De doe-het-zelf optie: Home Assistant
Voor de tech-savvy mensen onder ons. Met een Home Assistant hub (zoals een Raspberry Pi of een Home Assistant Yellow) kun je alles zelf bouwen.

Je kunt bewegingssensoren (van bijv. Aqara of Philips Hue) koppelen aan je CV-ketel of warmtepomp via een slimme thermostaatknop.

De kosten zijn laag (€ 50 - € 200 voor hardware), maar de tijd die je steekt is groter.

Dit geeft wel de meeste vrijheid.

Tip voor de portemonnee: Kijk of je recht hebt op subsidie. De Investeringssubsidie Duurzame Energie (ISDE) geldt soms ook voor slimme thermostaten als deze onderdeel zijn van een hybride warmtepompinstallatie. Check dit altijd even bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

Praktische tips voor installatie en gebruik

Goed, je hebt een keuze gemaakt. Nu aan de slag.

Een slimme thermostaat installeren is voor veel mensen prima zelf te doen.

De meeste systemen werken met een los basisstation en een thermostaat. Je sluit het basisstation aan op je cv-ketel. De thermostaat hangt aan de muur en praat draadloos met het basisstation.

Dit doe je vaak met een schroevendraaier en wat geduld. Doe dit wel volgens de handleiding. Maar er is meer dan alleen installeren. De juiste instellingen zijn cruciaal voor het comfort en de besparing.

1. Stel de gevoeligheid in: De meeste systemen vragen hoe lang de sensor mag registreren dat er niemand is voordat hij verlaagt. Zet dit niet te kort (minimaal 30 minuten). Voorkom dat je elke keer naar de keuken moet lopen om beweging te registreren.
2. Gebruik de kamersensoren: Hang sensoren op plekken waar je vaak bent, maar niet direct boven een radiator. De slaapkamer is perfect. Zo voorkom je dat de verwarming aanslaat terwijl je al slaapt.
3. Combineer met een warmtepomp: Als je een warmtepomp hebt, is een langzame opwarmcurve belangrijk. Zet de aanwezigheidsdetectie zo in dat de temperatuur langzaam daalt als je weggaat, maar niet te snel. Een warmtepomp heeft tijd nodig om efficiënt op te warmen.
4. Koppel aan zonnepanelen: Sommige systemen (zoals Toon en Home Assistant) kunnen de zonnepanelen-opbrengst uitlezen. Maak een regel: "Als de zon schijnt en de batterij is vol, verhoog de temperatuur iets." Dit heet 'slim stoken'.

Begin met de volgende stappen: Een veelgemaakte fout is te lage temperaturen instellen als je weg bent.

Voor een goed geïsoleerd huis (bijvoorbeeld met spouwmuurisolatie of vloerisolatie) werkt het beter om de temperatuur maar 1 of 2 graden te laten zakken. Het huis houdt de warmte vast.

Als je de thermostaat naar 14 graden zet, moet de warmtepomp later harder werken om het weer op te warmen. Dat kost juist meer energie. Denk ook aan de plaatsing van de thermostaat zelf.

Hang hem niet in de tocht (bij de voordeur) of direct in de zon (achter een raam).

Dit verstoort de meting. Kies een plek op de begane grond, in de woonkamer, op ongeveer 1,5 meter hoogte. Dit is de meest representatieve plek voor het huis.

Als je een warmtepomp hebt, let dan op de 'klokfunctie'. Een warmtepomp is zuiniger als hij constant een lage temperatuur levert, in plaats van korte pieken.

Sommige thermostaten (zoals de Honeywell T6/T10) hebben speciale warmtepomp-modi. Zet deze aan.

De aanwezigheidsdetectie werkt hierdoor soepeler en je bespaart meer. Wil je echt het maximale eruit halen? Combineer je apparatuur met een dynamisch tarief en domotica om automatisch extra te besparen.

Apps zoals 'Energy' of de app van je energieleverancier laten zien wat je verbruikt. Door de data te vergelijken met je thermostaat-instellingen, zie je direct wat het oplevert. Zo weet je zeker dat je geld bespaart en je huis verduurzaamt. De combinatie van isolatie, zonnepanelen en een slimme thermostaat is goud waard.

Je huis wordt comfortabeler en je energierekening daalt. Met aanwezigheidsdetectie zorg je ervoor dat je huis voor je werkt, in plaats van dat jij voor je huis werkt.

Het is de moeite waard om hierin te investeren.